به گزارش اداره‌کل روابط عمومی و امور بین‌الملل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور، نشست «کتابخانه برای تمام عمر؛ از مطالعه تا ارتباط، مشارکت و سالمندی سالم» به‌مناسبت روز جهانی سالمندان و با هدف بررسی نقش کتابخانه‌های عمومی در ارتقای کیفیت زندگی سالمندان و ایجاد فرصت‌هایی برای مطالعه، ارتباط اجتماعی، مشارکت فرهنگی و حضور فعال آنان در جامعه، پیش از ظهر شنبه ۱۱ مهرماه ۱۴۰۵، با حضور آزاده نظربلند؛ دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور، سیامک محبوب؛ معاون توسعه کتابخانه‌ها و ترویج کتابخوانی، روح‌الله منوچهری؛ معاون برنامه‌ریزی، پژوهش و فناوری اطلاعات، فرزانه پارسا؛ سرپرست دفتر پژوهش و آموزش و با سخنرانی احمد دلبری، رئیس انجمن علمی سالمندان ایران، در سالن جلسات کتابخانه مرکزی پارک شهر تهران برگزار شد.
تجربه پیشکسوتان، سرمایه‌ای برای توانمندسازی نسل آینده
آزاده نظربلند؛ دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور، در این نشست با تشکر از برگزاری این برنامه و حضور پیشکسوتان، بر ضرورت توجه جدی‌تر به ظرفیت کتابخانه‌های عمومی برای ایجاد فضای اجتماعی و مشارکت افراد تأکید کرد.
وی گفت: یکی از نکات مهم این است که کتابخانه‌های عمومی صرفا برای برگزاری رویدادهای فرهنگی و اجتماعی مناسبتی نیستند، بلکه باید همواره به عنوان فضایی برای حضور و مشارکت گروه‌های مختلف جامعه مورد توجه قرار گیرند.
نظربلند افزود: کتابخانه می‌تواند فضایی اجتماعی و در عین حال آرام ایجاد کند تا افراد در آن حضور داشته باشند، با یکدیگر ارتباط برقرار کنند و از ظرفیت‌های یکدیگر بهره ببرند.
دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور با تأکید بر اهمیت انتقال تجربه میان نسل‌ها اظهار کرد: تجربه پیشکسوتان سرمایه‌ای ارزشمند است و باید زمینه‌ای فراهم شود تا این تجربه‌ها به نسل‌های جوان‌تر منتقل شود. ارتباط میان نسل‌ها می‌تواند به استفاده از دانش، مهارت و تجربه پیشکسوتان در مسیر توانمندسازی نسل آینده کمک کند.
وی با اشاره به تجربه‌های شکل‌گرفته در برخی کتابخانه‌ها ادامه داد: کتابخانه‌های عمومی ظرفیت آن را دارند که با استفاده از حضور پیشکسوتان، برنامه‌هایی متنوع و مستمر طراحی کنند و زمینه حضور فعال‌تر آنان را در فعالیت‌های فرهنگی و اجتماعی فراهم آورند.
نظربلند همچنین بیان کرد: توسعه این رویکرد در کتابخانه‌های عمومی به زمان نیاز دارد، اما استفاده از تجربه و ظرفیت افرادی که در این حوزه حضور دارند، می‌تواند به نهاد در طراحی و اجرای برنامه‌های مرتبط با سالمندان کمک کند.
افزایش جمعیت سالمندان؛ ضرورتی برای برنامه‌ریزی امروز
احمد دلبری؛ متخصص سالمندشناسی، در این نشست با اشاره به تغییر کارکرد کتابخانه‌های عمومی در جهان گفت: کتابخانه‌ها امروز دیگر صرفا محلی برای مطالعه در سکوت نیستند، بلکه می‌توانند فضایی برای ارتباطات اجتماعی، مشارکت فرهنگی و حضور فعال افراد در جامعه باشند؛ موضوعی که در دوره سالمندی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
وی با اشاره به روند افزایش جمعیت سالمندان در کشور اظهار کرد: امروز حدود ۱۴ درصد جمعیت کشور را سالمندان تشکیل می‌دهند و پیش‌بینی می‌شود این میزان تا سال ۱۴۳۰ به بیش از ۳۰ درصد برسد. مسئله اصلی، افزایش جمعیت سالمند نیست، بلکه نبود آمادگی کافی برای مواجهه با این تغییر جمعیتی است.
دلبری افزود: سالمندان آینده با توجه به کاهش نرخ فرزندآوری و تغییر ساختار خانواده، با شرایط متفاوتی نسبت به سالمندان امروز مواجه خواهند بود و از همین امروز باید برای نیازهای آنان برنامه‌ریزی کرد.
رئیس انجمن علمی سالمندان ایران تأکید کرد: سالمندی موضوع یک دستگاه یا وزارتخانه خاص نیست و نیازمند یک نگاه حاکمیتی و برنامه‌ریزی بلندمدت است؛ نمی‌توان منتظر رسیدن بحران ماند و سپس برای آن تصمیم گرفت.
سالمندی سالم از میانسالی آغاز می‌شود
دلبری با تأکید بر اینکه سالمندی سالم از ۷۰ یا ۸۰ سالگی آغاز نمی‌شود، گفت: هر فرد باید از میانسالی برای سالمندی سالم خود برنامه‌ریزی کند. سلامت در سالمندی تنها به نداشتن بیماری محدود نمی‌شود، بلکه سلامت جسمی، روانی و اجتماعی و همچنین توانایی عملکردی فرد اهمیت دارد.
این متخصص سالمندی، ارتباطات اجتماعی را یکی از عوامل مهم در سلامت سالمندان دانست و افزود: تعاملات اجتماعی مؤثر می‌تواند نقش مهمی در سلامت جسمی و روانی سالمندان داشته باشد و کتابخانه‌های عمومی ظرفیت مناسبی برای ایجاد و تقویت این ارتباطات دارند.
کتابخانه‌ها؛ بستری برای ارتباط بین‌نسلی
دلبری با اشاره به ظرفیت کتابخانه‌های عمومی برای ایجاد ارتباط میان نسل‌ها گفت: کتابخانه می‌تواند محلی باشد که سالمندان و پیشکسوتان در کنار جوانان و کودکان قرار گیرند و تجربه، دانش و مهارت خود را به نسل‌های بعد منتقل کنند.
وی افزود: هر پیشکسوت می‌تواند در کتابخانه نقش‌هایی همچون قصه‌گویی برای کودکان، آموزش مهارت، انتقال تجربه، مربی‌گری و راهنمایی داشته باشد. مجموعه‌ای از تجربه‌های تخصصی در میان سالمندان کشور وجود دارد که می‌تواند در اختیار نسل جوان قرار گیرد.
کتابخانه دوستدار سالمند؛ فراتر از مناسب‌سازی فیزیکی
دلبری با تأکید بر ضرورت مناسب‌سازی کتابخانه‌ها برای سالمندان اظهار کرد: کتابخانه دوستدار سالمند فقط به معنای ایجاد رمپ نیست، بلکه باید همه اجزای محیط از جمله نور، صندلی، سرویس بهداشتی، دسترسی به منابع، فونت کتاب‌ها، کتاب‌های صوتی و حتی نحوه برخورد کارکنان با سالمندان مورد توجه قرار گیرد.
وی پیشنهاد کرد: در گام نخست باید وضعیت کتابخانه‌های عمومی از منظر دوستدار سالمند بودن ارزیابی و بر اساس چک‌لیست‌های موجود، نقاط قوت و نیازهای آنها شناسایی شود. پس از آن نیز با آموزش کارکنان، طراحی برنامه‌های منظم، ایجاد ارتباطات بین‌نسلی و شناسایی توانمندی‌های پیشکسوتان می‌توان این رویکرد را توسعه داد.
یادگیری در سالمندی پایان نمی‌یابد
رئیس انجمن علمی سالمندان ایران با اشاره به ظرفیت یادگیری در سالمندی گفت: یادگیری تاریخ انقضا ندارد و مغز انسان تا آخرین روز زندگی قابلیت یادگیری دارد. بنابراین کتابخانه‌ها می‌توانند علاوه بر فراهم کردن منابع مطالعاتی، فرصت‌هایی برای آموزش مهارت‌های زندگی، خودمراقبتی و فعالیت‌های اجتماعی سالمندان ایجاد کنند.
وی همچنین با اشاره به تحولات فناوری و گسترش هوش مصنوعی گفت: کتابخانه‌های عمومی می‌توانند در آموزش مهارت‌های دیجیتال و آشنایی سالمندان با فناوری‌های جدید نقش مؤثری داشته باشند و نباید باورهای نادرست درباره ناتوانی سالمندان در یادگیری، مانع این امر شود.
«کتابخانه برای تمام عمر» با مشارکت سالمندان شکل می‌گیرد
دلبری با تأکید بر ضرورت مشارکت دادن سالمندان در طراحی برنامه‌ها گفت: نباید تنها برای سالمندان برنامه‌ریزی کنیم، بلکه باید ببینیم با سالمندان چه می‌توانیم انجام دهیم و از خود آنان درباره نیازها و ظرفیت‌هایشان نظر بگیریم.
وی افزود: کتابخانه‌های عمومی باید پنج محور مطالعه، آموزش، ارتباط، مشارکت و معنا را در برنامه‌های خود مورد توجه قرار دهند و سالمندان را نه صرفا به عنوان دریافت‌کننده خدمات، بلکه به عنوان مشارکت‌کننده و صاحب تجربه در طراحی برنامه‌ها ببینند.
دلبری همچنین بر ضرورت طراحی برنامه‌های مستمر و ۱۲ماهه برای سالمندان تأکید کرد و گفت: این برنامه‌ها باید به سالمندان کمک کند پس از بازنشستگی همچنان احساس ارزشمندی، اثرگذاری و تعلق اجتماعی داشته باشند.
