به گزارش روابط عمومی اداره‌کل کتابخانه‌های عمومی استان خراسان رضوی، همزمان با ولادت حضرت زینب (س) و روز پرستار فرزانه عامل؛ معاون کتابخانه مرکزی امام خمینی مشهد (قدس سره) کتاب «زینب بانوی قهرمان کربلا» اثر عایشه بنت الشاطی را مرورنویسی کرد.
شناسنامه کتاب
- نام اثر: زینب بانوی قهرمان کربلا
- نویسنده : عایشه بنت الشاطی
- ترجمه و نگارش: حبیب چایچیان، مهدی آیت الله زاده نائینی
- ناشر : امیرکبیر
- سال انتشار: ۱۳۴۴ (چاپ بیست و سوم : ۱۴۰۳)
- تعداد صفحات :۱۷۳
- موضوع: زینب (س)؛ واقعه کربلا، ۶۱ ق
- ژانر: زندگینامه، تاریخی
- مدت زمان تقریبی مطالعه: ۶ساعت
مقدمه و بافتار تألیف؛ روایت زندگی حضرت زینب (س) از نگاهی فراتر از مرزهای مذهبی
کتاب «زینب بانوی قهرمان کربلا» نوشته عایشه بنت‌الشاطی، نویسنده، پژوهشگر و ادیب مصری، اثری تاریخی ـ ادبی درباره زندگی حضرت زینب (س)، بانوی بزرگ خاندان بنی‌هاشم است. بنت‌الشاطی از چهره‌های شناخته‌شده ادبیات و پژوهش در جهان عرب و از نویسندگانی است که با رویکردی پژوهشگرانه به شخصیت‌های مهم تاریخ اسلام پرداخته است.
یکی از ویژگی‌های قابل توجه این اثر، نگاه نویسنده به حضرت زینب (س) از جایگاهی خارج از سنت روایی شیعه است. نویسنده خود انگیزه نگارش کتاب را ارادت و علاقه‌ای می‌داند که از دوران کودکی و از طریق پدرش نسبت به این بانوی بزرگوار در وجود او شکل گرفته است. از این رو، کتاب را می‌توان حاصل پیوند میان علاقه شخصی نویسنده، مطالعات تاریخی و توانایی ادبی او در بازآفرینی شخصیت‌های تاریخی دانست.
کتاب در پانزده فصل تنظیم شده و سیر زندگی حضرت زینب (س) را از تولد تا وفات دنبال می‌کند. بنت‌الشاطی در بخش‌های آغازین به شجره‌نامه، دوران کودکی، ازدواج و زندگی حضرت زینب (س) می‌پردازد و سپس با حرکت کاروان امام حسین (ع) از مدینه به سوی کربلا، روایت وارد مهم‌ترین مرحله خود می‌شود. واقعه عاشورا، نقش حضرت زینب (س)، حوادث پس از کربلا، خطبه‌های ایشان در کوفه، بازگشت کاروان اسیران و سرانجام سفر ایشان به مصر و وفات، بخش‌های پایانی کتاب را تشکیل می‌دهند.
در نتیجه، اثر تنها یک زندگینامه نیست؛ بلکه در کنار زندگی حضرت زینب(س)، تصویری از شرایط سیاسی و اجتماعی جهان اسلام پس از رحلت پیامبر(ص) و تحولات منتهی به واقعه عاشورا ارائه می‌دهد.
خلاصه محتوا
«زینب بانوی قهرمان کربلا» نوشته دکتر عایشه بنت الشاطی، بانوی پژوهشگر مصری غیر شیعی، اثری تاریخی و در عین حال ادبی درباره زندگی حضرت زینب (س)، مهین بانوی بنی هاشم است. نویسنده انگیزه خود را از نوشتن کتاب، ارادت عمیقی می داند که از کودکی و از طریق پدرش نسبت به آن بانوی بزرگوار در دل داشته است. کتاب در پانزده فصل نگاشته شده است و سیر زندگی زینب (س) را از تولد تا وفات دربر می گیرد. بنت الشاطی در بخش‌های آغازین کتاب، به شجره نامه، دوران کودکی و ازدواج حضرت زینب (س) و زندگی ایشان در دارالخلافه می‌پردازد و در ادامه، ماجرای حرکت کاروان امام حسین (ع) از مدینه تا کربلا، واقعه‌ی عاشورا و نقش زینب (س) در این حماسه را روایت می‌کند. در فصل‌های پایانی، نویسنده به وقایع بعد از کربلا، سخنرانی‌های زینب (س) در کوفه، بازگشت کاروان اسیران به مدینه، و سفر نهایی ایشان به مصر و وفات آن حضرت می‌پردازد. خواننده با خواندن این کتاب علاوه بر زندگانی زینب (س)، با روزگار پس از پیامبر (ص) و رخدادهای تاریخی همزمان با آن دوران نیز آشنا می شود.
تحلیل ساختاری
نثر کتاب تلفیقی ادبی و تاریخی است. به کارگیری واژگانی آهنگین و فاخر، بر جذابیت متن و لذت خوانش آن افزوده است. بنت‌الشاطی به‌جای گزارش صرف تاریخی، از نثری پرشور و عاطفی بهره گرفته و چهره‌ای خردمند، مقاوم، منطقی و در عین حال باعطوفت و مهربانی از زینب (س) ترسیم می‌کند.
ساختار روایی کتاب خطی و پیوسته است و زندگی این بانوی بزرگوار را از تولد تا وفات دربر می‌گیرد. نویسنده برای مستندسازی رویدادهای تاریخی، به نویسندگان معتبری چون طبری و ابن‌اثیر استناد می‌کند که این امر، علاوه بر وجه ادبی، بر غنای تاریخی اثر نیز می افزاید. ترجمه فارسی کتاب نیز با افزودن توضیحات مختصر و روان‌سازی ساختار جملات، به درک بهتر مخاطب فارسی زبان کمک کرده و از عبارات خشک و ملال آور ترجمه‌ی تحت‌اللفظی پرهیز شده است.
مخاطب هدف
این کتاب برای خوانندگانی مناسب است که به تاریخ صدر اسلام، سیره اهل‌بیت (ع) و به ویژه نقش زنان در تاریخ اسلام و مطالعه زندگینامه‌ها علاقه‌مند هستند. پژوهشگران و نویسندگان حوزه تاریخ اسلام نیز می‌توانند با مطالعه‌ی این اثر، با دیدگاه ها و روایت های غیرشیعی از زندگینامه حضرت زینب (س) و واقعه‌ی عاشورا آشنا شوند. در مجموع می‌توان گفت این کتاب توانایی پاسخ‌گویی به سلیقه‌ها و نیازهای متنوع خوانندگان را دارد؛ از خواننده‌ی عامی که در پی متنی تأثیرگذار و الهام بخش است، تا پژوهشگری که به دنبال روایتی تاریخی ـ ادبی از دیدگاهی متفاوت می‌باشد.
مقایسه با آثار هم رده
از منظر متن ادبی و روایت داستانی کتاب «آفتاب در حجاب» نوشته سید مهدی شجاعی را می‌توان اثری مشابه با «زینب بانوی قهرمان کربلا» درنظرگرفت. شجاعی در این کتاب زندگی حضرت زینب (س) را از کودکی تا واقعه عاشورا و پس از آن دوران اسارت و وفات، را با نثری احساسی، شاعرانه و در عین حال مبتنی بر پژوهش روایت می‌کند. در همین راستا، کتاب «زینب؛ فریاد فرمند» نوشته آنتون بارا، نویسنده سوری و مسیحی، را نیز می توان مشابه اثر بنت الشاطی در نظر گرفت. این نویسنده غیرمسلمان نیز با نگاهی پژوهشی و نثری فصیح به زندگانی حضرت زینب (س) می‌پردازد و نقش او را در نهضت عاشورا بررسی می‌کند.
کاربرد در ترویج خواندن
فصل‌بندی منظم و موضوعات متنوع کتاب، امکان استفاده از آن را در نشست‌های کتابخوانی، برنامه‌های مناسبتی محرم و صفر، معرفی کتاب و فعالیت‌های مطالعاتی درباره تاریخ اسلام فراهم می‌کند. پانزده فصل کتاب را می‌توان به صورت موضوعی در نشست‌های مختلف بررسی کرد؛ برای مثال، دوران کودکی، زندگی خانوادگی، حرکت به سوی کربلا، عاشورا و حوادث پس از آن می‌توانند محور جلسات جداگانه قرار گیرند. همچنین جایگاه نویسنده به عنوان فردی غیرشیعی، زمینه‌ای برای مقایسه روایت‌های تاریخی و گفت‌وگو درباره تفاوت نگاه نویسندگان به شخصیت‌های تاریخی فراهم می‌کند. این ویژگی می‌تواند مخاطب را از مطالعه صرف به مقایسه، پرسش و گفت‌وگوی انتقادی سوق دهد.
جمع بندی و ارزیابی نهایی
کتاب «زینب بانوی قهرمان کربلا» نوشته دکتر عایشه بنت الشاطی اثری پژوهشی است که با نگاهی واقع گرایانه و در عین حال ادبی به زندگی مهین بانوی بنی هاشم، حضرت زینب (س) می‌پردازد. نویسنده با آنکه از مذهب شیعه نیست، جوانب انصاف را رعایت کرده و شخصیتی عالم، خردمند، صبور و در عین حال پرمهر و عطوفت از حضرت زینب (س) ترسیم می‌کند. روایت منسجم کتاب از تولد تا وفات، خواننده را با فراز و نشیب‌های تاریخی، عاطفی و اجتماعی دوران زندگی حضرت زینب (س) همراه می‌سازد.
از نظر نثر و ساختار، اثر با وجود ترجمه‌ی نسبتاً آزاد و توضیحات مترجمین اثر، از زبانی روان و قابل درک برخوردار است و می‌تواند برای عموم خوانندگان - به ویژه پژوهشگران و علاقه مندان به سیره اهل‌بیت (ع) - سودمند باشد. ویژگی برجسته اثر، نگاه پژوهشگرانه خارج از مذهب شیعی است که سبب می‌شود تصویر حضرت زینب (س) در افقی گسترده تر از تاریخ اسلام دیده شود. در مجموع، این کتاب را می‌توان اثری ارزشمند دانست که هم در معرفی چهره‌ی انسانی حضرت زینب (س) موفق عمل کرده و هم در انتقال پیام کربلا نقش ایفا می کند. به تعبیری دیگر مخاطب از این کتاب هم برای خواندن به قصد لذت بردن و هم برای افزایش آگاهی می تواند بهره برد.
