به گزارش اداره‌کل روابط عمومی و امور بین‌الملل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور، نشست خبری روز «کتاب، کتابخوانی و کتابدار»، یکشنبه ۱۷ آبان‌ماه ۱۴۰۵، با حضور آزاده نظربلند؛ دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور، سیامک محبوب؛ دبیر سی‌وچهارمین دوره هفته کتاب نهاد، محمدخلج؛ دستیار دبیرکل و جمعی از مدیران ارشد نهاد، در سالن اجتماعات کتابخانه مرکزی پارک شهر تهران، برگزار شد.
آزاده نظربلند در این نشست، ضمن قدردانی از همراهی خبرنگاران و فعالان رسانه‌ای در انعکاس فعالیت‌ها و اقدامات نهاد طی یک سال گذشته، تعامل مستمر رسانه‌ها را زمینه‌ساز معرفی بهتر ظرفیت‌های کتابخانه‌های عمومی و آشنایی بیشتر مردم با خدمات این مجموعه دانست و بر ضرورت بهره‌گیری از ظرفیت رسانه‌ها در مسیر گسترش فرهنگ مطالعه تأکید کرد.
وی در ادامه، با ارائه گزارشی از مجموعه اقدامات و دستاوردهای نهاد در فاصله دی‌ماه ۱۴۰۳ تا آبان ۱۴۰۵، گفت: جهت‌گیری راهبردی نهاد در این دوره، گذار از الگوی «کتابخانه‌محور» به الگوی «جامعه‌محور» بوده است؛ به این معنا که در کنار توسعه کمی کتابخانه‌ها، نیاز جامعه، دسترسی عادلانه، کیفیت تجربه مخاطب و میزان اثرگذاری خدمات در کانون توجه قرار گرفته است.
نظربلند با اشاره به چهار محور اصلی این رویکرد، بازتوزیع جغرافیایی خدمات با اولویت مناطق کم‌برخوردار، رایگان‌سازی و یکپارچه‌سازی دسترسی، افزایش نقش کتابداران و مخاطبان در انتخاب و تأمین منابع و جایگزینی رویکرد گردش و استفاده از منابع به‌جای انباشت منابع را از مهم‌ترین سیاست‌های نهاد برشمرد.
وجود ۴۴۸۶ نقطه خدمت در سراسر کشور؛ رونمایی از ۳۴ کتابخانه سیار در هفته کتاب
دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور با تشریح سیاست توسعه نقاط خدمت، اظهار کرد: در حال حاضر نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور دارای ۴۴۸۶ نقطه خدمت با زیربنایی بالغ بر ۱.۵۱۵.۰۰۰ مترمربع است که از این تعداد، ۳۲۱۴ نقطه خدمت معادل ۷۲ درصد در شهرها و ۱۲۷۲ نقطه خدمت معادل ۲۸ درصد در روستاها مستقر هستند.
وی افزود: ۶۰۸ نقطه از نقاط خدمت، معادل ۱۴ درصد، توسط کتابخانه‌های سیار پوشش داده می‌شوند. این کتابخانه‌ها با اولویت روستاهای فاقد کتابخانه و مناطق محروم، خدمات کتابخانه‌ای را به مناطقی می‌رسانند که امکان دسترسی به خدمات ثابت کتابخانه‌ای در آن‌ها وجود ندارد.
نظربلند با اشاره به اهمیت توسعه کتابخانه‌های سیار، از رونمایی ۳۴ کتابخانه سیار به مناسبت سی‌وچهارمین دوره هفته کتاب خبر داد و گفت: با افتتاح این کتابخانه‌ها، تمام استان‌های کشور از ظرفیت کتابخانه‌های سیار بهره‌مند خواهند شد. همچنین تا پایان سال، ۱۰ کتابخانه سیار دیگر نیز به نقاط خدمت نهاد اضافه خواهد شد.
وی با مقایسه وضعیت کتابخانه‌های سیار در ابتدای این دوره و شرایط فعلی، بیان کرد: تا دی‌ماه ۱۴۰۳، تعداد ۵۷ کتابخانه سیار در کشور وجود داشت و در این بیست‌ودو ماه، ۲۵ کتابخانه سیار جدید به این مجموعه اضافه شده است. با اضافه شدن ۳۴ کتابخانه سیار جدید در هفته کتاب، شمار کتابخانه‌های سیار نهاد به ۱۱۶ عدد خواهد رسید و بالغ بر ۳۵۰ نقطه خدمت نیز به نقاط خدمت نهاد افزوده خواهد شد.
بهره‌برداری از بیش از ۷۰ کتابخانه جدیدالتأسیس و بازگشت کتابخانه‌های آسیب‌دیده به چرخه خدمت
دبیرکل نهاد در بخش دیگری از سخنان خود، به اقدامات انجام‌شده در حوزه توسعه فضاهای کتابخانه‌ای اشاره کرد و گفت: در بازه زمانی دی‌ماه ۱۴۰۳ تا آبان ۱۴۰۴، بیش از ۷۰ کتابخانه جدیدالتأسیس با متراژ بیش از ۲۵ هزار مترمربع در سراسر کشور به بهره‌برداری رسیده است.
وی کتابخانه فرشتگان میناب شیراز با زیربنای ۱۷۰۰ مترمربع را از جمله پروژه‌های به بهره‌برداری رسیده عنوان کرد که در مدت‌زمان کمتر از ۴ سال تکمیل شده است. همچنین کتابخانه عمومی ملانعیما طالقان از دیگر پروژه‌های این حوزه است.
نظربلند با اشاره به شرایط جنگی کشور و آسیب‌های واردشده به برخی کتابخانه‌ها، بیان کرد: در جریان جنگ رژیم صهیونیستی و آمریکا، تعداد ۶۴ کتابخانه مورد تهاجم قرار گرفتند که میزان آسیب‌های آن‌ها در سه سطح کامل، متوسط و جزئی دسته‌بندی شد. با این حال، بخشی از کتابخانه‌های آسیب‌دیده مجدداً به چرخه خدمت‌رسانی بازگشته‌اند.
وی در این زمینه به کتابخانه شهید باکری در شهر سردرود اشاره کرد که در کمتر از ۶ ماه، با امکانات و تجهیزات بهتر بازسازی و به چرخه خدمت‌رسانی بازگشت. همچنین کتابخانه مرکزی خرم‌آباد از دیگر کتابخانه‌های آسیب‌دیده‌ای است که در این زمینه مورد توجه قرار دارد.
بازطراحی و شاداب‌سازی بیش از ۶۳ کتابخانه در کشور
دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور، نهضت بازطراحی کتابخانه‌ها را یکی دیگر از محورهای فعالیت نهاد دانست و گفت: بازطراحی فضاهای کتابخانه‌ای به معنای ایجاد اکوسیستمی چندلایه است که هم امکان تمرکز و مطالعه عمیق و هم فرصت تعامل اجتماعی را فراهم کند.
وی افزود: در این رویکرد، در کنار فضاهای آرام مطالعه، فضاهای مشارکتی، اتاق‌های گفت‌وگو، کارگاه‌های خلاق و محیط‌های بازی و یادگیری و همچنین فضاهای ویژه کودکان و نوجوانان طراحی می‌شوند.
نظربلند با تأکید بر ضرورت شناخت نیازها و علایق نسل نوجوان، تصریح کرد: برای جذب مؤثر نوجوانان به کتابخانه‌ها باید سلیقه و نیازهای این نسل را به‌درستی شناخت و متناسب با آن برنامه‌ریزی کرد.
وی ادامه داد: در بیست‌ودو ماه گذشته، بیش از ۶۳ کتابخانه با متراژ ۷۰ هزار مترمربع بازسازی و شاداب‌سازی شده‌اند.
۳۱۰ پروژه در حال ساخت با نیاز اعتباری بیش از ۹ همت
نظربلند در ادامه به وضعیت پروژه‌های عمرانی و فضاهای در حال ساخت اشاره کرد و گفت: در حال حاضر ۳۱۰ پروژه با متراژ بیش از ۳۰۰ هزار مترمربع در حال ساخت است که تکمیل آن‌ها به اعتباری بالغ بر ۹ همت نیاز دارد.
وی با اشاره به جایگاه نهاد به‌عنوان بهره‌بردار ساختمان‌های کتابخانه‌ای، بیان کرد: نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور بهره‌بردار این ساختمان‌هاست و در بحث عمرانی، ورودی مستقیمی ندارد.
دبیرکل نهاد همچنین از کتابخانه مرکزی اراک به‌عنوان یکی از پروژه‌های مهم در دست اقدام یاد کرد و گفت: این کتابخانه در مرحله تجهیز قرار دارد و در آینده‌ای نزدیک به‌عنوان بزرگ‌ترین کتابخانه مرکزی به بهره‌برداری خواهد رسید. در طراحی این مجموعه، الگوی خانواده‌محور مورد توجه قرار گرفته و بخش‌های مختلف آن برای پاسخ‌گویی به نیازهای گروه‌های مختلف اعضای خانواده پیش‌بینی شده است.
ارسال بیش از ۲ میلیون و ۳۶۶ هزار نسخه کتاب به کتابخانه‌های کشور
وی در بخش دیگری از این نشست، با تشریح سیاست‌های نهاد در حوزه منابع کتابخانه‌ای، بر تغییر رویکرد از انباشت منابع به گردش و استفاده مؤثر از کتاب تأکید کرد و گفت: در این دوره تلاش شده است نقش کتابداران در انتخاب و تأمین منابع افزایش یابد؛ چراکه کتابداران به دلیل ارتباط مستقیم با اعضا، شناخت دقیق‌تری از نیازها و علایق مخاطبان دارند.
نظربلند با اشاره به اجرای طرح‌های مختلف در این حوزه، از جمله طرح «شهرزاد»، اظهار کرد: در قالب طرح شهرزاد، رمان‌ها و آثار ادبیات داستانی با انتخاب کتابداران به کتابخانه‌ها اضافه شده است. طرح‌های «تاک» و «قایق کاغذی» نیز از دیگر برنامه‌های اجراشده در حوزه تأمین و روزآمدسازی منابع هستند.
وی افزود: در مجموع، در قالب سه طرح اجراشده، بیش از ۲ میلیون و ۳۶۶ هزار نسخه کتاب خریداری و به کتابخانه‌های سراسر کشور ارسال شده است.
دبیرکل نهاد با اشاره به ضرورت مشارکت خیرین و سازمان‌ها در توسعه منابع کتابخانه‌ای، گفت: برای تأمین نیازهای کتابخانه‌ها و گسترش منابع، به همراهی خیرین و سازمان‌ها از طریق ظرفیت مسئولیت اجتماعی نیازمندیم.
وی همچنین از امانت بیش از ۵۵ میلیون نسخه کتاب در این دوره بیست‌ودوماهه خبر داد و میزان امانت ماهانه به عضو را یک ممیز ۷ دهم درصد اعلام کرد.
توسعه خدمات دیجیتال و حرکت به سمت ساختارهای دانایی‌محور
نظربلند در تشریح اقدامات نهاد در حوزه فناوری، تحول دیجیتال را یکی از محورهای مهم فعالیت این مجموعه دانست و به اجرای طرح عضویت سراسری کتابخانه‌ها اشاره کرد.
وی با تشریح ابعاد مختلف عضویت سراسری، از جمله عضویت عمومی، عضویت پایه و معافیت دهک‌های مشمول از پرداخت حق عضویت، هدف این طرح را تسهیل و یکپارچه‌سازی دسترسی مردم به خدمات کتابخانه‌های عمومی عنوان کرد.
دبیرکل نهاد همچنین توسعه پلتفرم‌های دیجیتال را از دیگر اقدامات این حوزه برشمرد و به ظرفیت‌های پلتفرم «هم‌خوان»، «اهدانش»، پلتفرم امانت دیجیتال و «باشگاه هم‌خوان» اشاره کرد.
وی این اقدامات را بخشی از حرکت نهاد به سمت توسعه زیرساخت‌های دیجیتال، تسهیل دسترسی مخاطبان به منابع و خدمات و بهره‌گیری از ظرفیت فناوری برای ارتقای کیفیت خدمات کتابخانه‌ای دانست.
اجرای بالغ بر ۲۹۰ هزار فعالیت فرهنگی در کتابخانه‌های عمومی کشور
دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور در بخش پایانی سخنان خود، به برنامه‌های فرهنگی و ترویجی نهاد اشاره کرد و گفت: برنامه‌های فرهنگی نهاد در سال جاری با رویکردی تازه و متناسب با مناسبت‌ها و نیازهای جامعه دنبال شده است.
وی با اشاره به برنامه‌های مرتبط با موضوع شهادت رهبر کتابخوان، در قالب برنامه «آقای شهید»، به حضور کتابداران و اعضای کتابخانه‌های عمومی در تجمعات و برنامه‌های مختلف اشاره کرد و افزود: در حوزه ترویج کتابخوانی نیز بسته‌های ویژه‌ای همچون «به استقبال» و «به پیشنهاد آقا» طراحی و اجرا شده است.
نظربلند با ارائه آماری از فعالیت‌های فرهنگی کتابخانه‌های عمومی کشور، اعلام کرد: در این مدت، بالغ بر ۲۹۰ هزار فعالیت فرهنگی در سراسر کشور اجرا شده که شامل برنامه‌های رونمایی کتاب، جمع‌خوانی، مسابقات کتابخوانی و کارگاه‌های آموزشی بوده است.
وی همچنین با اشاره به شکل‌گیری «آکادمی ترویج خواندن»، این مجموعه را بستری برای توسعه دانش و مهارت‌های تخصصی در حوزه ترویج کتابخوانی و ارتقای توانمندی فعالان این عرصه دانست.
دبیرکل نهاد در ادامه، برگزاری جشنواره‌ها و رویدادهای فرهنگی متناسب با مناسبت‌های ملی و فرهنگی را از دیگر اقدامات این مجموعه برشمرد و به پویش‌های «ایستاده برای ایران» یک و دو، رویداد کتابخوانی «هم‌مکتب» و «جان پدر» اشاره کرد.
نظربلند در پایان، با قدردانی مجدد از همراهی اصحاب رسانه، ابراز امیدواری کرد تعامل و همکاری رسانه‌ها با نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور در مسیر معرفی ظرفیت‌ها، تبیین خدمات و گسترش فرهنگ مطالعه و ارتقای جایگاه کتابخانه‌های عمومی در جامعه تداوم یابد.
در بخش پایانی این نشست، از پوستر دومین دوره رویداد «هم‌خوان؛ جایزه کتابخانه عمومی ایران» رونمایی شد.
